Albiste onak ekartzen ditugu: Lanbidek eta Bilboko Auzialdiko Auzitegiko Lan arloko Atalak arrazoia eman digute Argilanen aholkularitza ematen aritu garen bi kasutan. Argitalpen honetan, gertaerak, erabilitako argudioak eta xehetasun gehiago ematen dizkizugu..

 

Lehenik eta behin, uste dugu beharrezkoa dela ezkontzakoaren antzeko egoeraren presuntzioa zer den azaltzea, ez soilik informatzeko, baizik eta kasuen ebazpenak eta erabilitako argudioak hobeto ulertu ahal izateko.

14/2022 Legea indarrean sartzearekin batera, gizarte-prestazioen sare osoan funtsezko aldaketa eragin duen ideia bat sartu da. 28.2 artikuluaren bidez, ezkontzaren antzeko harremanak izan daitezkeen egoeretan, frogaren zama prestazioa jasotzen duten pertsonei helarazi zaie. Artikuluak honako hau dio: “Kontrakorik frogatu ezean, ezkontzaren antzeko harremana dagoela ulertuko da”  honako hauetako bat egonez gero: “azken lau urteetan gutxienez bi urtez elkarrekin bizitzea, etenik gabe edo etenekin” edo, “Elkarrekin bizi direnek ondorengo komunak izatea”.

Hau da, orain Lanbidek ez du frogatu behar bizikidetza-unitate bat ezkontzaren antzeko egoeran dagoela; aitzitik, etxean bizi diren pertsonek frogatu behar dute kontrakoa.

Artikulu horrek zuzenbidean presuntzio gisa ezagutzen dena ezartzeko ahalmena ematen dio Lanbideri. Dedukzio moduko bat da, lagunartean intuizio gisa defini genezakeena. Intuizio hori nahikoa da gizarte-prestazio bat eteteko. Laguntza hori, askotan, prestazio-jasotzailea duen diru-sarrera iturri bakarra da.

Egoera surrealista da. Bi pertsonak modu nabarian frogatu behar dute ez direla bikotekideak, bi pertsonak harreman sexoafektiborik ez dutela adierazteko dokumentu ofizialen bat egongo balitz bezala.

Lehen ez zen horrela. Aurreko 18/2008 Legearekin, logikoa denez, Lanbideren zeregina zen bi pertsonak ezkontzaren antzeko bikotea osa zezaketela frogatzea. Normala. Askoz ere zentzu handiagoa du bi pertsona bikotea direla frogatzeak, bikote ez direla frogatu beharrean.

Hala ere, lege-ingeniaritza pixka bat egin ondoren, Administrazioa berriz ere garaile ateratzen da herritarren kontura, eta, honek, berriz ere, kaltetua ateratzen da. Amaierarik gabeko ipuina da.

Orain, Lanbidek ezkontzaren antzeko harremana hantzematen du, hartzaileek etxebizitza berean 2 urte baino gehiago erroldatuta egonez gero. Hala egiaztatzen ari gara Argilan-ESK erakundean, non lan-karga ikaragarria den

Zorionez, aurreratu dugun bezala, berri onak ditugu. Duela gutxi, bi ebazpen faborableak lortu ditugu, bata administrazio-bidean eta bestea auzibidean.

Hona hemen bien laburpen txiki bat.

1) Gure garaipena administrazio-bidean

Antonio (fikziozko izena), 2010eko maiatzaren 7tik, alokairu-erregimenean bizi da, etxebizitzaren jabearekin. Hala erakusten du 2011ko maiatzaren 10ean sinatu zuten errentamendu-kontratuak. 2025eko urtarrilaren 31n, Lanbidek kontrol-prozedura bat hasi zuen, eta, bertan, Antonioren DSBErako eskubidea azkentzea ebatzi zuen, ezkontzaren antzeko harreman batean zegoela iritzita, eta, gainera, ezinezkoa izan zelako prestazioa eskuratzeko eta mantentzeko baldintzak betetzen zirela zehaztea, hari egotz dakiokeen arrazoi batengatik (48.1g 14/2022 Legea).

Horren aurrean, Antoniok alegazio-idazki bat egin zuen, garaiz eta behar bezala, modu faborablean ebatzi zena. Lanbidek uste zuen ez zela aplikagarria 14/2022 Legearen 28.2.a) artikuluko presuntzioa, hiru arrazoirengatik:

• Antoniok aurkeztutako hiru adierazpenak. Berea eta beste bi lekukoena, non adierazten zuten ez dagoela ez lotura afektiborik ez ezkontzaren antzeko harremanik.
  
  
• Errentamendu-kontratuaren eta ordainagirien aurkezpena.
  
  
• Administrazioarekiko auzien epaitegien egon ziren bi sententzia aurkeztea, ezkontzaren antzeko harremanik ez zegoela egiaztatutzat jotzen baitzen horietan.

Gainera, Lanbidek ebatzi zuen ez zela betetzen 48.1 g) artikuluan adierazten den azkentzea – sartzeko eta mantentzeko baldintzak betetzen diren zehaztea eragoztea –, honako arrazoi hauengatik:

• Egiaztatu zen interesdunak ez duela inoiz ezkutatu etxebizitza errentan ematen dion pertsonarekin bizi dela.
  
  
• Lanbidek hasiera-hasieratik izan zuen inguruabar honen berri, eta, gainera, etengabe informatua izan zen. 2013ko maiatzean, errentamendu-kontratua aurkeztu zuen. Denboran zehar, errentariak eta errentatzaileak alokairu-ordainagiriak aurkeztu dituzte, eta zenbait demanda judizial jarri dituzte Lanbideren aurka, bizikidetza-unitatearen osaera argitzeko.
  
  
• Antoniok beti aurkeztu du Administrazioak eskatutako dokumentazioa edo informazioa, eta une oro erakutsi du laguntzeko prest dagoela.

Alegazio-idazki horrekin, aurreratu genuen bezala, Lanbidek baietsi egin zuen jarritako errekurtsoa, eta 4.490,04 euro ordaindu zizkion Antoniori, 2025eko urtarriletik jaso ez zuen DSBEaren atzerapenengatik. Hau da, zegokion guztia itzuli zioten atzeraeraginez

2) Gure garaipena auzibidean

2007az geroztik, Andreak (fikziozko izena) hainbat errentamendu-kontratu sinatu zituen bere etxebizitzaren jabearekin. 2013ko urriaren 1ean, Andreak etxebizitzaren zati bat azpierrentan emateko eskatu zion, eta, harekin hitz egin ondoren, hark baimena eman zion. Geroago, 2016ko uztailaren 1ean, Andreak eta jabeak errentamendu-kontratu bat sinatu zuten berriro, 2015eko martxoaren 1etik aurrerako ondorioekin. Egun horretan bertan, jabeak Andresen (fikziozko izena) azpierrentamendua baimendu zuen (DSBEren hartzailea eta beste persona afektatua, kasu honetan), eta aldaketa horren berri eman zion Lanbideri.

2025eko otsailaren 17an, Lanbidek Andresi jakinarazi zion DSBE azkendu zitzaiola 2023ko uztailetik 2025eko martxora bitartean, 2013tik Andrearekin ezkontzaren antzeko harremana zuelako. Gainera, 4519,05 euro itzultzera behartzen zuen, bidegabeko kobrantzengatik. Zenbateko hori 5.527,96 eurora artekoa izango litzateke, DSBEa azkentzeak, ezinbestean, EPOa azkentzea baitakar. Horren aurrean, gorako errekurtsoa jarri zuen Andresek, eta Lanbidek ezetsi egin zuen.

Era berean, 2025eko martxoaren 4an, egoera horren ondorioz, Lanbidek erabaki zuen Andreak DSBE gisa jasotzen zuen zenbatekoa aldatzea, eta 2.179,22 euro itzultzeko eskatu zuen. Ondoren, 2025eko maiatzaren 5ean, Lanbidek erabaki zuen Andreari DSBE etetea. Hark, Andresek bezala, gorako errekurtsoak jarri zituen, eta Lanbidek, aurreko kasuan bezala, ezetsi egin zituen.

Laburbilduz, Andresek eta Andreak azpierrentamendu-kontratu bat ezarrita bazuten ere, Lanbidek, «ezkontzaren antzeko egoera» aitzakiatzat hartuta, bi prestazioak azkendu zituen, eta, gainera, 5.527,96 euro itzultzeko eskatu zion Andresi, eta 2179,22 euro, berriz, Andreari.

Aurreratu dugun bezala, auzi hori judizializatu zen, eta epaileak jada susmatzen genuena berretsiz ebatzi zuen; ez zegoen kasurik, Lanbideren amorrualdi baten aurrean geunden, besterik gabe. Hemen garatzen ditugu magistratuak aldeko ebazpena emateko eman zituen arrazoiak.

Lehenik eta behin, nabarmendu zuen aurkaratutako ebazpen guztiak bizikidetza-unitate bateratu baten presuntzioan oinarritzen zirela, 14/2022 legearen 28.2 artikuluaren harira (ezkontzaren antzeko egoeraren presuntzioaz hitz egiten diguna). Kontatzen ari garen kasuan, presuntzio hori erori egiten da; izan ere, epailearen hitzetan, «egindako frogaren arabera hutsaldutako oinarri faktiko batzuetan oinarritzen da», hau da, aurkeztutako frogek baliorik eta baliorik gabe uzten dute «ezkontzaren antzeko egoeraren» presuntzioa.

Epailearen ustez interesgarriak izan ziren frogak aipatuko ditugu, Lanbideren presuntzioa baliorik gabe uzteko:

• Komunikazio gardena eta berehalakoa Lanbiderekin: Andreak eta jabeak errentamendu-kontratu berri bat sinatu zuten egun berean, jabeak Andresen azpierrentamendua baimendu zuen, eta horren berri eman zitzaion Lanbideri.
  
  
• Azpierrentamendu bat dagoela frogatzea: Andresek 2023., 2024. eta 2025. urteetako azpierrentamendu-errentak ordaindu zituen, eta Andreak 2020ko, 2021eko, 2022ko, 2023ko eta 2024ko PFEZeko ekitaldietan aitortu zituen azpierrentamenduaren errentak aurkeztu zituen. Hemen ere ikusten dugu denboran zehar iraunkorra den gardentasuna.
  
  
• Lekukoen froga: Lekuko batzuek adierazi zuten ez zutela susmorik ezkontzaren antzeko harremanik zegoenik.

Azkenik, ebazpen faborablearen ondoren, epaileak deklaratu zuen Lanbideren ebazpen guztiak azkentzen zirela.

Bi kasuen arteko puntu komunak, zure defentsa prestatzeko interesgarriak izan daitezkeenak

Bi kasuak aztertuta, bereziki deigarria da bi argudioetan dauden antzekotasunak. Hiru puntu komun nabarmenduko ditugu:

1. Lanbiderekiko komunikazio gardena hasieratik eta denboran zehar.
   Bi kasuetan frogatuta geratu da Lanbideri une oro laguntzeko eta egoeraren berri emateko prestasuna erakustea kontuan hartzen dela bi bizikidetza-unitate desberdin direla jotzeko orduan. Bi kasuetan, garrantzitsua eta argigarria izan da, kontratuak ahalik eta lasterren aurkezteaz gain, ordainagiriak aldizka ematea, baita egoera aldatu ez bada ere.
   
   
2. Indarrean dagoen kontratua eta ordainagiriak.
   Badirudi beharrezkoa dela kontraprestazioa duen kontraturen bat egotea (harremanean dirua egotea) ezkontzaren antzeko egoerarik ez dagoela frogatzeko. Zentzua du, imajinatzen dugun bikote prototipiko bakar batek ere ez du erlazioa kontratu baten mende jartzen, non eskatzen den  batak besteari ordaintzea elkarrekin bizitzeagatik. Hori bai, ezinbestekoa dirudi kontratua eta ordainagiriak aurkeztea.
   
   
3. Zinpeko adierazpenak, inplikatutako pertsonenak eta beste lekuko batzuenak.
   Bi kasuek, lotura hori ez dagoela adierazten duten pertsonen zinpeko adierazpenak dituzte komunean. Badirudi jada ez dela nahikoa inplikatutako bi pertsonek esatea, baizik eta lagunek, bizilagunek, senideek edo egoeraren berri izan dezakeen beste edozein pertsonak ere esan behar dutela.

Ez da nahikoa. Gehiago nahi dugu

Argi geratzen da 14/2022 Legearen 28.2 artikulua zentzugabekeria bat dela. Ikusi dugunez, legeak ezartzen du argi eta garbi «ezkontzaren antzeko harremanak» ez ziren egoerak halakotzat hartuko direla, soilik Lanbidek laguntza-hartzaileak presionatu ahal izateko, burokrazian itotzeko eta diru gehigarri bat irabazteko, halakorik ez duenaren kontura.

Gure organo publikoek egiten duten abusu-ekintza eta enpatiarik eza baino ez da prestazio sozial hori behar duen pertsonari frogaren karga jartzea. Errugabetasun-presuntzioaren aurka egiteko modu zuzena.

Izan ere, Arartekoak irmoki eman du horri buruzko iritzia 2025eko martxoaren 25eko 2025R-1606-23 Ebazpenean. Bertan adierazten duenez, “froga-kargaren mugetako bat egitate negatibo baten edo existitzen ez den egitate baten froga da ‘probatio diabolica’ [...]. Beraz, hori egiaztatzeko eskatuko balitz, doktrinak ezagutzen duena aurkituko genuke, eta jurisprudentziari ‘probatio diabolica’ deitzen zaio, administratua, erreklamatzailea, benetako defentsa-gabeziako egoeran jartzen duena”.

Horregatik, beharrezkoa da horrelako kasurik gertatzen ez uztea judizializatu gabe, badakigu ez dela nahikoa, baina lehen urratsa da.

Guk ez dugu amore emango, ez gara geldituko. Borrokatzen jarraituko dugu, artikulu hori 14/2022 Legetik ken dadin, ez dugu baimenduko pertsonen oinarrizko eskubideei eta duintasunari eraso gehiago.

Bataila bat bestearen atzetik.