Pasa den 2025eko irailaren 9an, Argilan-ESK plataformak agerraldia egin du Eusko Legebiltzarrean Etxebizitzaren, Lurzoruaren eta Hirigintzaren arloko Premiazko Neurriei buruzko Legearen inguruan, eta Laugarren Xedapen Gehigarria erabat kentzeko eskatu dugu, baita benetan ahulenak diren pertsonak artatuko dituzten etxebizitza-politikak gauzatzeko ere.

« Laugarren Xedapen Gehigarria eta benetan zaurgarrienak diren pertsonak artatzen dituzten etxebizitza-politikak  erabat kentzea eskatzen dugu  »

 

Jarraian, Julen Torres eta Iñaki Uribarri Argilan-ESK kideen hitzaldi osoa erreproduzitzen dugu:

 

Egun on.

Gure erakundea aurkezten hasiko naiz. Argilan-ESK Euskadin pobreziaren eta bazterkeriaren aurka borrokatzen duen erakundea da. ESK sindikatuko kide gara, eta 25 urte baino gehiago daramatzagu bi ikuspegitatik lanean: gizarte-ekintza (pobreziaren aurkako euskal politikak hobetzeko kanpainak eta salaketak) eta Lanbideren, Udaleko Gizarte Zerbitzuen eta Etxebideren gizarte-prestazioak eskatzen dituzten pertsonei aholkularitza ematen.

Julen Torres, lan-harremanetako graduatua, eta Iñaki Uribarri, Ekonomia Zientzietako lizentziaduna izango gara gaurko agerraldian. Eskerrak eman nahi dizkiogu EH Bilduri Batzorde honetan parte hartzea proposatu izanagatik.

Gure aurkezpenak bi zati ditu:

1. Legearen Laugarren Xedapen Gehigarriari buruzko proposamen zehatz bat, alderdi guztiei erabat ezabatzeko eskatzen dieguna.
   
   
2. Gogoeta bat, etorkizuneko lege honek zergatik ez duen ia ezertarako balioko lan egiten dugun pobreen etxebizitza-arazo larriak hobetzeari dagokionez.

 

1. Laugarren xedapen gehigarriari buruz

Lege honen zioen azalpenak 8 orrialde ditu, baina soilik 7 lerro eskaintzen dizkio laugarren xedapen gehigarria aurkezteari. Honela dio hitzez hitz: "Lege honek Diru-sarrerak Bermatzeko Euskal Sistemaren Legearen aldaketa bat jasotzen du, aipatutako legea eguneratu eta argitzeko, Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiaren jurisprudentzia berriaren arabera".

Zer aldaketa dakartza xedapen honek?

Garrantzitsuena: 14/2022 Legearen 13. artikuluan (helbideari buruzkoan) 173/2023 Dekretuaren 2.2 artikuluaren idazketa bera jasotzen du, Euskal Autonomia Erkidegoko Auzitegi Nagusiak 2024ko azaroaren 28an baliogabetu zuena.

Funtsean, etxebizitza edo bizitoki bat baliozko titulurik gabe erabiltzea ez da bizilekutzat hartzen.

Epai hau hiru erakundek jarri genuen demanda baten emaitza izan zen: Berri-Otxoak, Euskal Herriko Etxebizitza Sindikatu Sozialista eta Argilan-ESK. Dekretuaren hainbat artikulu baliogabetu nahi genituen, gure ustez Diru-sarrerak Bermatzeko Errenta (DSBE) jasotzeko eskubidea eragozten zutenak edo lehendik zutenak bertatik kanporatzen zituztenak.

Aldaketa horien benetako eragina

Epaiaren ondoren, Lanbidek instrukzio bat argitaratu zuen (2025eko otsailaren 4aren ondoren) bere barne-eskuliburuan: "Ezin izango da prestazioa ukatu edo azkendu baliogabetutako artikulua aplikatuta. Bizikidetza-unitateak erroldatzearekin, familia-liburuekin eta erantzukizunpeko adierazpenekin zehaztuko dira". 

Salatu nahi dugu Lanbidek uko egiten diola eskuliburu horiek argitaratzeari, hain garrantzitsuak baitira pertsonek legeria nola aplikatzen den jakin dezaten.

Datu kezkagarriak. Lanbideren estatistikak aztertuta, honako hau ikusten dugu:

• DSBEa jasotzen duten unitateak, guztira:
  • Urtarrila 2023: 49.442
  • Abendua 2024: 57.986
  • Uztaila 2025: 58.705
    
    
• Bizikidetza-unitate ugari dituzten familiak:
  • Urtarrila 2023: 15.118 (guztizkoaren % 31)
  • Abendua 2024: 9.246 (guztizkoaren % 16)
  • Uztaila 2025: 9.449 (guztizkoaren % 16)

Beherakada izugarri horrek erakusten du Lanbidek hainbat bizikidetza-unitatek okupatutako etxebizitzen aurkako borroka irabazi duela, DSBE jasotzeko eskubidea izateko alokairu-kontraturik behar ez denean ere.

Gure salaketa

EAJk eta PSEk zuzen-zuzenean proposatu behar zieten zuzenketa hori 14/2022 Legearen artikuluei, Legebiltzarrean eztabaidatzeko aukera emanez. Horren ordez, etxebizitza-lege batean "sartu" dute, DSBEaren legedi berriak nola funtzionatzen duen eztabaidatu ez dadin.

 

2. Etxebizitzaren legeari buruz: ezkortasun justifikatua

Argilan-ESKn lege-proposamen horri eta aurkeztutako ehunka zuzenketei buruz eztabaidatu genuenean, ezkortasuna nagusitu zitzaigun, eta ezin izan genuen kendu. Gure gogoeta guztiek eduki negatiboa dute.

Hazten utzi dugun arazoa

Gezurra dirudi etxebizitzaren arazoa gaur egungo egoerara iristen utzi dugula. Argilan-ESK plataformak arazoaren parte hartzen dugu geure burua: anbizio handiagokoak izan behar genuen programa minimalistetan ezkutatzen ziren administrazio ezgai batzuen aurkako salaketetan eta mobilizazioetan.

Ezkutuko pobrezia: arazo historikoa

Eusko Jaurlaritzaren Pobreziari eta Gizarte Desberdintasunei buruzko Inkestek hasieratik antzeman zuten "ezkutuko pobrezia": emantzipatu nahi zuten baina pobrezian zeundenez ezin zuten gazteak (18-44 urte, batez ere 18-36 urte). Arrazoiak langabezia, lan prekarioa eta etxebizitzaren prezioak ziren.

Azken 35 urteetan, etxebizitzaren prezioa ezkutuko pobreziaren funtsezko faktoreetako bat izan da beti. 2025eko uztaileko soziometroan, 2008tik lehen aldiz, inkestatuen % 51k adierazi du etxebizitza dela gizarte-kezka handiena.

Gogoeta egitera gonbidatzen duten datuak

EAEn 1.075.076 etxebizitza daude. Horietatik 43.000 hutsik daude (2023an 70.000 ziren).

Etxekoen unitateen araberako banaketa:

• 2024: pertsona bateko familien % 30,9
• 2025: pertsona bateko etxekoen unitateen % 31,4
• 2039 aurreikuspena: pertsona bakarreko etxeek okupatutako 4 etxebizitzatik 3

Errealista al da eskaera mota horri erantzutea nahi indibidualistetatik haratago doan hausnarketarik egin gabe?

 

Azken proposamena: Berariazko politikak pobreentzat eta baztertuentzat

Pobreentzat eta baztertuentzat, etxebizitza beste kolektibo batzuentzat baino askoz premiazkoagoa da. Politika publikoek Etxebizitzarako Prestazio Osagarria (EPO) eskubide subjektibo gisa sortu zuen 18/2008 Legearen bokazio bera izan beharko lukete, eta aurrekontuz mugatutako laguntzetatik bereizi beharko lukete.

Etxebizitzako Gastuetarako Prestazio Ekonomikoa (EPO) marjinala da, Etxebizitza Sailaren aurrekontuen mende dagoen Etxebizitzarako Prestazio Ekonomikoaren (EPE) ordez, eta, beraz, bermatu egin beharko litzateke etxebizitzarik ez duen jende pobre eta baztertu orok prestazio hori izatea.

Horretarako, honako hauek egin beharko dira:

1. Egungo betekizunak aldatzea, EPEa jasotzeko.
   
   
2. Lanbidek ez diezaiola oztopo gehiagorik jarri etxebizitza partekatu behar dutenei.

Laburbilduz: Laugarren Xedapen Gehigarria eta benetan zaurgarrienak diren pertsonak artatzen dituzten etxebizitza-politikak erabat kentzea eskatzen dugu.